Guldalii váimmu ja ráhkadii filmma bearraša morrašis

Go Máret Inger Anti galggai filmma ráhkadit journalistaoahpus, de guldalii váimmus. Busselihkohisvuohta masá 20 jagi áigi, Kárášjogas, lea agibeaivái darvánan su ja bearraša muitui. Filbmadahkki, su oappát ja viellja ledje mielde skuvlabusses, mii jávkkihii badjel luotta ja fierai johkii. Okta oappážiin ii joatkán eallima bálgá lihkohisvuođa maŋŋá.

GOVAT FILMMAS LEAT GEAVAHAN MÁRET INGER ANTI LOBIN

– Ledjen 12 jahkásaš go lihkohisvuohta deaividii. Mun, mu guokte oappá ja stuora viellja leimmet mielde skuvlabusses. Mii muitit visot, mii geavai. Mun ledjen vissa maŋimuš mánná gii bessen olggos busses. Gizzon robi ala ja čurvon vielja. Son vieččai mu ja doalvvui mu gáddái. Muittán ahte oidnen iežan oappá ja oarpmeale. Soai eaba šat vuoigŋan.

20 jagi áigi go oabbá ja guokte eará máná dušše

SÁMi ođasmagasiidna deaivvadii Máret Ingeriin ja su nieiddažiin, Kaia Martinein, gáffádagas. Doppe šattai sáhka morraša birra ja movt moraš šattai filbman. Govven: Ánne Biret Anti 

Máret Inger Anti, su nieiddaš, Kaia Martine Anti-Buljo (3), ja mun čohkohallat Kjell gáffádagas, Kárášjogas. Duođalašvuohta báidná jearahallama. Dieđán, ahte Máret Ingeris ja su bearrašis lea ain moraš. Dál lea masá 20 jagi dan rájes go Máret Ingera uhca oappáš, Ánne Májjá (7) ja guokte eará máná, dušše Kárášjoga busselihkuhisvuođas. Lei golggotmánnu ja skuvlabusse lei viežžan Báhkiljoga mánáid. Busse ovddal bođii biila, ja go busse galggai čáhkkehit saji, de gárttai váttisvuođaide. Busse vujii badjel luotta ja fierai johkii. Lihkohisvuohta lea báhcán buohkaid muitui. Dat čuozai olles Kárášjoga servodahkii. Dan botta go servodaga hávit dađistaga leat savvon, de bearraša moraš lea bistán ja ain bistá. Moraš bistá agibeaivvi.

– Mun háliidan dakkár muitalusaid ráhkadit, maid earát eai soaitte nu háliidit ráhkadit. Mun háliidan sámi muitalusaid sámiide ja mun in ieš gal oaidnán diekkár filmmaid vuos gostege. Sámis han lea dakkár vierru ahte eai galgga čájehit dovdduid ja iige galgga hállat mange birra. Háliidin aistton veahá fierrut dien ruittu. In mun gal dieđe manne justa háliidin dán filmma ráhkadit. Mun dušše dihten ahte fertejin ráhkadit dán, čilge Máret Inger.

Illá duosttai eadnái muitalit

Nu Máret Inger bargagođii filmmain mannan čavčča. Giehtačállosiid hábmii, govaid ozai ja visot ráhkkananbargguid dagai ovdalgo oba duosttai ge eadnásis muitalit maid dal áigu. Filbma “Eadni, juoiggastivččet go?” lea Máret Ingera bearraša ja erenoamážit eatni morraša birra. 

– Manai guhká ovdal go dusten muitalit man birra áigon ráhkadit  filmma. In jáhke mun oba jerrengo vuolgá go eadni mielde dan filbmii. Muitalin áibbas loahpageahčen ja go filbmenbarggut lahkonišgohte ahte lean ráhkadeame filmma das, ja ahte son ferte searvat. Lei han su birra, go eadni gii álo leamaš hirbmat juoigalas, jávohuvai go Májjá duššai. Ii gullon šat juoigame Májjá dan maŋŋá. 

– Eadni ii šat juoigan Májjá

Máret Inger eadni boahtá juoigalas sogas ja lea álo leamaš juoigalas. Máret Inger muitá eatnis go lávii juoigat barggadettiin ja duddjodettiin. Filmmas čilge son ahte eatni moraš ii leat leaika, dego váibmu de livččii luoddanan. Dan rájes ii leat nagodan Májjá juoigat. Dat gal šaddá beare lossat.

Eatni morraša ii leat dušše sihkastit. Maiddái luohti jaskkodii, go su nieiddaš Ánne Májjá duššai busselihkuhisvuođas. Aiddo dan birra dáhtui ge Máret Inger ráhkadit filmma. Govva lea váldojuvvon Máret Ingera filmmas.

– Go  oabbá duššai, de eadni dan maŋŋel heittii juoigame. Nu hálidin su gullat su fas Májjá juoigamin ja nu šattai filmma namma “Eadni, juoiggastivččet go?”. Filmmain maid hálidin muitalit movt sámi morašvuohki soaitá earálágan, dainna lágiin ahte varra eambbo čihkosis moraštat. Morašolbmot eai hálit váivvidit earáid. Nu lei misge. Eadni láve mannat geallárii goarrunlatnjii bárgut ja moraštit, ja de láve boahtit fas doppe go lea geargan. In muitte ieš dan, muhto viellja muitalii go sus lei latnja goarrunlanja balddas.

– Lossat muhto buorre terapiija

Máret Inger ássá Guovdageainnus ja lohká journalistihka Sámi allaskuvllas. Golbma vahkkoloahpa maŋŋálagaid finai ruovttobáikkis Kárášjogas filbmeme eatni, go lei nu erenoamáš váttis jearrat váivves gažaldagaid eatnis. 

– Illá arven. Álgen álkimus gažaldagaiguin vuosttaš vahkkoloahpa, nuppi vahkkoloahpa de jerren veahá losit gažaldagaid ja maŋimuš vahkkoloahpa de šadden iežan garradit, ja dan vuossárgga čuovganeapmái, de lei bággu váddámus gažaldagaid jearrat. Lei hui lossat, muhto dárbbašlaš. Leimme guovttá, buohkat ledje nohkkan. Dan ija de juoiggai eadni. Lei nu somá ja buorre go rohttii luođi. Ledjen han hárjánan mánnán gullat su álo juoigame. Go de gearggaime, lohken eadnái, vuoi hearrán go lean buot bivastuvvan. Eadni logai “nu han lean munge”. Leimme goappašagat visot bivastuvvan, muhto dat gal dagai buori. Go dál smiehtan, de lei oalle terapiija ráhkadit filmma. Dovddan nanusmuvvan dáinna proseassain. Jáhkan eadnái ge leamaš hui buorre.  Maŋŋel dán filmma orru olu luovvanišgoahtán, go eadni maŋimuš filbmaija juoiggai Májjá, lohká son.

Bovdejuvvon miehtá filmmain

Dál lea čájehan filmma sihke Kárášjogas ja Guovdageiainnus. Dál lea bovdejuvvon Plassje filbmafestiválii, Sámi filbmafestiválii, Kárášjoga Johttisáme Searvvi 70 jagi doaluide ja Áltái. 

Máret Inger lea guokte filmma ráhkadan. Nubbi filbma “Kor er min čorvá” lea su eagi, Rávn Asllat Lásse birra, gii mánnán gárttai lihkuhisvuođa maŋŋel buohccivissui ja aivve dárogielagiid searvái. Filmmas muitaluvvo movt dáruiduhttin váikkuhii ja man jođánit sáhttá giela massit. Govva lea váldojuvvon Máret Ingera filmmas.

– “Eadni, juoiggastivččet go?” filmma geahčadettiin leat olbmot dollestan oalgái, buorrestan mu ganjalčalmmiiguin. Lea čuohcan olbmuide, go maiddái amas olbmot, geat eai dovdda mu ja mu bearraša, leat sihkkon gatnjaliid.  Mun liikon čiekŋalis muitalusaid muitalit ja áinnas filmma bokte. Dainna mun háliidan joatkit skuvlaáigodagas ja go gearggan skuvllas guovtti jagi geahčen. Lean juo smiehttan máŋga dakkár ášši, muhto duosttango ráhkadit lea eará. Soaittán suhttadit olbmuid, muhto mus lea hui miella, Máret Inger dovddasta. 

Leave a Reply

Your email address will not be published. Required fields are marked *