Sii leat sápmelaččaid gápmagiid geahččaleame

87 proseantta finnmárkulaččain vuosttildit Norgga stuorradiggemearrádusa náitit Finnmárkku ja Tromssa. Dál lea Ráđđehus lohkan ahte jus Finnmárku ii jeagat ovttasbargat ovttastahttimis, de soaitá olles regionreforbma Norggas gopmánit dahje sii njulgestaga bákkus náitet guokte davimus fylkka. Finnmárkulaččat sávvet dál ahte bággonáitaleapmi ii čađahuvvo, go dál beakkeha ahte maŋimuš sátni ii leat eisege vel daddjojuvvon dán áššis, go ságat jorret ja okta sáhka lea, ahte Stuorradiggi šaddá ođđasit gieđahallat ášši juo guovtti mánu geahčen.

Dán bággonáitalanproseassa sáhttá máŋgga láhkai buohtastahttit sápmelaččaid historjjáin. Norga dáruiduhtii dadjat juo olles sámi álbmoga ja bággii sin dáčča skuvllaide, internáhtaide ja vel dárustit. Norga bággii sápmelaččaid, geat dáhtto eanabihtá gusaide ja sávzzaide, dáčča goarggu goallostit ovdanama maŋábeallai, go sámi goarggut eai dohkken eanahearráin. Go sápmelaš gáibidii ruovttoluovtta vuoigatvuođaid, de čaibme ja bilkidedje. Maŋimuš cealkka ii leat 100 jagi áigi, muhto ievttá, otná ja ihttá duohtavuođat.

Mii diehttelasat eat generalisere. Eai buohkat fallet sápmelaččaid. Eai buohkat čuorvvo eaige bilkit go ovdamearka dihte boazu vuddjo, ahte dál de sápmelaš riehpu ferte  “eeeerstaatninga” ohcat. Eai buohkat illut go návdi speadjá. Eai buohkat suhta ja niitte luođa bohccogállui, go boazu vánddarda gávpogiin ja borrá liđiid, maid dáčča lea gilván. Eai buohkat báže šilttaid, main báikenamma lea sámegillii. Eai buohkat ráhkat riidduid sápmelačča ja finnmárkulačča gaskkas.

Dál lea Finnmárkkus leamaš hirbmat stoarbma. Olbmot leat riejáskan, vuosttildan ja huikán ráđđehusa badjelgeahččame ja duolbmume finnmárkulačča. Sii eai dáhto bákkus náitalit Tromssain.  Mun veahá jurddašalan dás go logadan aviissaid. Šaddá go son seamma riidu tromsalaččaid ja finnmárkulaččaid gaskkas jus náitaluvvojit oktii, ja goabbá álbmot dat šaddá dat duolva nággáris ja gáibideaddji biro? Goabbá šaddá gierdat dulbmojuvvot go lea sáhka juogadit bargosajiid, almmolaš ásahusaid ja bálvalusaid?

Eat eisege hálit dákkár dili finnmárkulaččaide eatge tromsalaččaide. Diet leat dušše jurdagat mat badjánit ja sávaldat lea ahte ráfi bistá ja ahte láhttegohtet sámiid vuostá nugo ieža háliidit earáid láhttet singe vuostá. Soaitá ahte Ráđđehus dál skuvlesta sin geat sápmelaččaid bilkidit ja fallehit sosiála mediain. Sii leat oainnat nugo jurista Ánde Somby nu vuohkkasit lohká SÁMi ođasmagasiidnii: Finnmárkulaččat leat sápmelaččaid liema dál gártan máistit.

Emneord: